Stalingrad

Rodina mat

Stalingrad

Vandaag, dinsdag 31 januari 2017,  is het 74 jaar geleden dat het Duitse 6de leger onder leiding van Veldmaarschalk Friedrich Paulus capituleerde tijdens de slag om Stalingrad. Deze slag staat bekend als een van de bloedigste veldslagen in de geschiedenis. Na de capitulatie werden er 130.000 soldaten krijgsgevangen gemaakt. Van hen keerde er nog geen 6000 na de oorlog terug in Duitsland.

Inleiding

Nadat het Duitse leger er in de winter van 1941 er niet in was geslaagd om Moskou te veroveren, besloot Hitler in het voorjaar van 1942 om in het zuiden aan te vallen en dan in de richting van de Kaukasus te trekken.  De operatie kreeg de naam “Blau” en begon 18 juni 1942.  Na de verovering van Voronezh besloot Hitler zijn Legergroep zuid te splitsen.  Legergroep A moest de olievelden in de Kaukasus te veroveren. Legergroep B, met het Duitse 6de leger, moest deze aanval dekken en kreeg als doel de stad Stalingrad in te nemen.  Op 19 augustus 1942 gaf Friedrich Paulus, de opperbevelhebber van het 6de leger, zijn troepen het bevel om richting Stalingrad te trekken en de stad aan te vallen. Op 23 Augustus bereikte zij de buitenwijken van de stad.  In de namiddag kreeg de stad het zwaarste bombardement tot dan toe te verduren. Deze bombardementen duurde bijna een week en bleek de inleiding tot een van de zwaarste veldslagen in de geschiedenis. Dit bombardement veranderde de stad in een hoop puin en stof. Dit zou later van invloed zijn op het verloop van de strijd in de stad.

Voronezh Russische troepen

Russische troepen bij Voronezh

De strijd

Na het bombardement en de eerste schermutselingen aan de randen van de stad bleven de Russen zich verder terugtrekken. Dit was in strijd met de op 28 juli 1942, door Stalin uitgevaardigde orde “Geen stap terug”. Deze order gaf officieren het recht om terugtrekkende troepen neer te schieten. Om het tij te keren werd op 12 september Vassily Chuikov aangesteld als nieuwe commandant van het 62ste leger. Op dat moment was de situatie voor de Russen echter uitzichtloos. Met 20.000 soldaten en nog geen 70 tanks moesten zij een smalle strook land verdedigen. De Duitsers begonnen hun eerste echte grote aanval een dag later.
Inmiddels  waren de Russen omsingeld en moesten zij versterkingen met boten over de Wolga aanvoeren. Chuikov begreep inmiddels dat de Duitse favoriete strijdwijze met tanks,infanterie en luchtsteun in de stad waardeloos bleek. Door het bombardement waren de straten voor tanks onbruikbaar. Vrijwel ieder gebouw kon worden gebruikt voor een hinderlaag en door dicht op de vijandelijke troepen te blijven werd de Duitse overheersing in de lucht ook onbruikbaar. Het risico om eigen troepen te bombarderen was te groot. Op bevel van Chuikov begonnen de Russen ook kleinere aanvalseenheden te maken. Deze eenheden hadden als doel om snel tussen de Duitse linies te dringen en een gebouw te veroveren om het daarna te versterken.

Straatgevechten

De Russen voelden zich duidelijk beter thuis in de straatgevechten en hadden hun tactiek volledig aangepast aan het gevecht van huis tot huis. Zo verdedigden nog geen 50 soldaten dagenlang een enorme graansilo tegen een Duitse overmacht, terwijl in de buurt van het centrum 58 dagen werd stand gehouden in een appartementenblok. Dit gebouw zou bekend worden onder de naam “Pavlov’s huis” De tactiek van kleine verdedigingstroepen die belangrijke locaties vasthielden kostten de Duitsers veel tijd en slachtoffers.

Stalingrad graansilo

Stalingrad graansilo

Fabrieken

In oktober verplaatste de strijd zich naar de fabrieken in het Noorden van de stad. Ook daar konden de Duitsers geen gebruik maken van hun geliefde tactiek. Het draaide ook daar uit op gruwelijke man tegen man gevechten in een plat gebombardeerd landschap. De Duitsers gooide nu alles in de strijd en half oktober werd het 62ste leger door midden gesplitst. Toch bleven de Russen standhouden en de Duitsers waren langzamerhand door hun reserves heen. De Duitsers bleven het proberen, maar duidelijk werd dat de strijd vastliep in de fabriekshallen. Op 8 november hield Hitler een toespraak dat het Duitse leger 90% van de stad in bezit had en dat de Russen de stad snel zouden opgeven. Maar iedereen wist dat de Russische winter voor de deur stond en de Duitse troepen aan het eind van hun mogelijkheden waren gekomen.

Russische troepen Stalingrad

Operatie Uranus

Terwijl het 62ste leger heldhaftig standhield in de plat gegooide stad werd door de Russische legerleiding in het geheim gewerkt aan een plan om de Duitsers bij Stalingrad te omsingelen. De Duitsers waren zo diep in Rusland doorgedrongen dat hun aanvoerlijnen duidelijk te lang waren. De flanken werden gedekt door minder sterk uitgeruste Roemeense en Italiaanse troepen. Door de Russische generaals Zhukov en Vasilevsky  werd een plan ontwikkeld om vanuit het noorden en zuiden door de flanken heen te breken om zo het Duitse 6de leger bij Stalingrad te omsingelen. Dit plan had de codenaam “Uranus” Inmiddels was de winter ingevallen en ging het Duitse moreel omlaag.  Op 19 november 1942 begon Operatie “Uranus”. Met een artillerie bombardement vielen de Russen vanuit het noorden aan. Hoewel de Roemenen fel weerstand boden was het onbegonnen werk. De Russische overmacht was te groot.  De dag erna vielen de Russen vanuit het zuiden aan.  Op 23 november was de omsingeling een feit toen bij Kalach de Russische troepen elkaar troffen. In totaal waren er bijna 300.000 Duitse troepen ingesloten.

De omsingeling

De Duitsers waren aanvankelijk niet echt verontrust over de omsingeling. Gedurende de campagne in het oosten waren er vaker legers omsingeld geweest, maar telkens waren deze legers ontzet of had men kans gezien uit te breken. Echter waren er deze keer wel heel veel soldaten omsingeld en was het diep in Rusland. Hitler geen toestemming om uit te breken en verklaarde Stalingrad tot een “Festung”Hiermee was in feite het lot van het 6de leger getekend.  Bevelhebber van de Luchtmacht Hermann Göring kreeg de opdracht om het omsingelde leger via de lucht te bevoorraden. Hij ging tegen het advies van zijn adviseurs akkoord met deze opdracht, maar had totaal geen besef van wat er nodig was. Er zou minimaal 500 ton per dag nodig zijn om het leger in stand te houden en het absolute minimum zou 300 ton zijn. Hier zouden 300 vliegtuigen nodig zijn die dan elders niet gebruikt konden worden.

Wintergewitter

De Russen hadden het momentum en wisten dat zij enkel maar hoefden te wachten. Met hun luchtafweer werd de bevoorrading verstoord. Inmiddels werden er door de Duitsers ook plannen gemaakt om het omsingelde leger vanuit het zuiden te ontzetten.  Op 12 december begon de Duitse operatie “Wintergewitter” Onder leiding van Generaal Veldmaarschalk von Manstein viel generaal Hoth vanuit het zuiden aan. Aanvankelijk boekte hij veel terreinwinst. Het plan was om op een gegeven moment het 6de leger te laten uitbreken in de richting van de troepen van Hoth.  Hoth wist tot op 48 kilometer van het omsingeld leger te komen, maar moest zijn strijd toen opgeven en trok terug. Het 6de leger had zelf te weinig brandstof om uit te breken. Ook was generaal Paulus niet in staat de beslissing tot uitbreken te nemen. Deze was inmiddels een zenuwinzinking nabij.

Russische offcieren na de overgave. Tweede van rechts Chuikov

Russische offcieren na de overgave. Tweede van rechts Chuikov

Het einde

Na het mislukken van operatie “Wintergewitter” werd het voor de omsingelde Duitsers duidelijk dat het einde naderde.  Uitputting en honger eiste dagelijks vele slachtoffers en het werd kouder en kouder in Stalingrad. Over de bevroren Wolga kreeg het 62ste leger meer en meer materieel. De Russen begonnen met Operatie “Ring” en veroverde de vliegvelden in het omsingelde gebied. Vanaf dat moment liep de Duitse bevoorrading nog verder terug. Er ontstond totale paniek onder de Duitsers en Paulus verplaatste zijn hoofdkwartier naar een groot warenhuis in het centrum van de stad.  Dit warenhuis, genaamd Univermag, lag op de hoek van een groot plein in het centrum van Stalingrad.  Het hoofdkwartier van Paulus werd op 31 januari, omsingeld door de Russen.
Paulus was kort hiervoor door Hitler bevorderd tot Veldmaarschalk. Kennelijk hoopte Hitler dat Paulus als Veldmaarschalk zou doorvechten tot de dood, maar het liep echter anders. Op 31 januari werd Veldmaarschalk Friedrich Paulus door Russische officieren gevangen genomen. En dezelfde dag gaf het grootste deel van de Duitse troepen zich over. Tot 2 februari vochten verspreid over de stad nog kleine groepen door, maar 31 januari betekende het einde voor het Duitse 6de leger. De nederlaag van de Duitsers betekende de ommekeer. De slag kostte het  Duitse leger bijna 500.000 doden en een veelvoud aan materieel was verloren gegaan. De Russen verloren mogelijk bijna 800.000 man. Maar de precieze cijfers blijven onduidelijk. De mythe van het onverslaanbare Duitse leger was gebroken.

Links:

History.com
Brittanica
NPO Documentaire

De foto’s op deze pagina heb ik ingekleurd met behulp van Photoshop. Lees hier een tutorial over het inkleuren van foto’s.

 

Deel op facebook

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *